Thursday, July 27, 2017

MP Diaries - The Temples of Orchha, A Medieval Legacy in Stone

Orchha - The Land of Palaces and Temples
Orchha - The Land of Palaces and Temples
 We had to drop our plan of visiting Naresar as it was late in the evening and already dark. We bade goodbye to Bateshwar and moved ahead towards our next destination of Orchha. A long drive of about 3 hours during a winter evening in the northern part of Madhya Pradesh was quite challenging! We reached Orchha and zeroed in on a hotel to rest for the night.  Orchha seemed very calm and quiet during the night and we were pretty sure of an exciting day ahead. We woke up to chilly morning and had to wait for quite some time for the fog to clear off to start exploring Orchha. Orchha is a small historical town situated on the banks of river Betwa and is about 130 km from Gwalior
Good Morning Orchha
Chaturbhuj Temple Engulfed by Fog
Orchha was the capital city of Bundela Rajputs and was founded by Maharaja Rudra Pratap in 1531 AD. The Bundelas migrated from Varanasi to Garh Kurar and then to Orchha and were considered to be great builders, strong warriors and patrons of art. The Bundelas had to deal with Mughals who were in great command especially in the mainland region of India. Sometimes they fought against the Mughals, and sometimes they expressed great friendship with them, and such behavior always ensured that the Mughals were constantly alert and vigilant. The histories of the opposition towards Mughals by Champartai, his son Chhatrasai, Diman Hardaul, Vir Singh Deo and others deserves mention and have been successful at times in keeping the opposition at bay. The Bundelas kings were great builders with remarkable acumen and foresight.  Among the Bundelas, Vir Singh Deo built the maximum number of temples and is considered to be the best among them. The temples built by them today stand as a testimony to the skill they possessed and their devotion towards religion. The legends of Rani Ganesh Kunwari and Madhukar Shah, and Hardaul to this day are impregnated in the walls of Orchha and capture every traveler’s imagination. In this post we make an attempt to list all the temples we visited here.
Chaturbhuj Temple as Viewed from Raja Mahal
Chaturbhuj Temple: Chaturbhuj temple is one among the grandest temples built in India post 16th century when the Mughals were ruling the larger part of India. This temple was initially built to house the murti of Lord Rama that Rani Ganesh Kunwari bought from Ayodhya, but Lord Rama remained in Rama Raja Temple. This temple stands on a huge stone platform and currently houses murtis of Radha and Krishna.
The Mighty Chaturbhuj Temple, Orchha
The Mighty Chaturbhuj Temple
Chaturbhuj Temple
Rama Raja Temple: This could be the only temple where Lord Rama is worshiped as a King and not as a god, and also can be considered to be one among the unusual temples of India. This palace turned temple has an interesting legend associated with it. It is the most lively temple in this historical town and is a must visit to every tourist visiting Orchha. 
Ram Raja Temple, Orchha
Rama Raja Temple
Shiva Temple: This temple is dedicated to Lord Shiva and may have been built during the 17th century on the basis of its architecture features. The temple is located outside the fort complex near the river Betwa. The Shivalinga and the images of Shiva have been shifted to Rama Raja temple. 
Shiva Temple, Orchha
Shiva Temple
Vanvasi Rama Mandir: This temple is dedicated to Lord Rama and was constructed during the reign of Maharaja Vir Singh. Like that of the Shiva temple, murti of Lord Rama has been shifted to Rama Raja temple. The Shikara of this temple is of Bhumija style of temple architecture.  
Vanvasi Rama Mandir, Orchha
Vanvasi Rama Mandir
Radhika Vihari Temple: This temple is dedicated to Radhika Vihari and was constructed during the reign of Maharaja Vir Singh. The Garbhagriha of this temple has panchrathi projections and a spire decorated with urushringas (subsidiary towers) of Khajuraho Style. This beautiful temple is the one of the best specimens of Bundela architecture.
Radhika Vihari Temple, Orchha
Radhika Vihari Temple
Panchmukhi Mahadeva Mandir: This temple is located inside a fortified square courtyard. This temple also can be dated to 17th century AD based on its architectural features. The temple architecture is representative of the Astabhadra (octagonal) plan of Bhumija style of Architecture.  The other temple in this complex is of a similar plan, but of a smaller size. 
Panchmukhi Mahadeva Mandir, Orchha
Panchmukhi Mahadeva Mandir
Lakshmi Temple: This beautiful temple is rectangular in plan and was built by Vir Singh in 1622 AD. The inner walls and hemispherical ceilings of this temple are profusely decorated with paintings depicting lives of the kings and queens and stories from the epics of Ramayana and Bhagavad Gita.
Laxmi Temple, Orchha
The Grand Lakshmi Temple
Krishna and Gopikas
Painted Walls of Laxmi Temple, Orchha
Beautifully Decked Up Wall of Lakshmi Temple

 To be continued…

Related Posts:

Wednesday, July 19, 2017

ಶ್ರೀ ಮುಕ್ತೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಚೌಡಯ್ಯದಾನಪುರ

ಶ್ರೀ  ಮುಕ್ತೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಚೌಡಯ್ಯದಾನಪುರ
ಶ್ರೀ  ಮುಕ್ತೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಚೌಡಯ್ಯದಾನಪುರ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ಧಾರಿ ರಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರಿನ ಕ್ರಾಸ್ ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಇಲ್ಲೇ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಚೌಡದಾನ್ನಯ್ಯಪುರವೆಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿಯಿದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವು ನೆನಪಾಯಿತು. ಬಹಳ ದಿವಸಗಳಿಂದ ಚೌಡಯ್ಯದಾನಪುರದ ಅತಿ  ಸುಂದರವಾದ ಮುಕ್ತೇಶ್ವರನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನೋಡುವ ಕುತೂಹಲವಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯರೊಂದಿಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, ದೇವಾಲಯದ ಹೆಸರಿನ  ಉಚ್ಚಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಗೊಂದಲ ತೋರುತಿತ್ತು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜೀಪ್ ಚಾಲಕರೊಬ್ಬರು ನಮ್ಮ ನೆರವಿಗೆ ಬಂದರು. ನಮ್ಮ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೇ ಸರಿಯಲ್ಲವೆಂದು, ಅದು ಚೌಡದಾನಪುರವಲ್ಲದೆ  ಚೌಡಯ್ಯದಾನಪುರವೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಚೌಡಯ್ಯದಾನಪುರವನ್ನು ತಲುಪಿದೆವು. ಚೌಡಯ್ಯದಾನಪುರವು ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಶಿವಪುರ, ಮುಕ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರ, ಹಾಗು ಗೋಪೇ ಎಂಬ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಸಂತರಾಗಿದ್ದ ಶರಣ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯರು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಚೌಡಯ್ಯದಾನಪುರವೆಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ  ಮಂಟಪವೊಂದರಲ್ಲಿ ಶರಣ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯರ ಗದ್ದುಗೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ
ಶರಣ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯರ ಗದ್ದುಗೆ
ಶರಣ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯರ ಗದ್ದುಗೆ
ಮುಕ್ತೇಶ್ವರನ ದೇವಾಲಯವು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಾಲಯವು ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯು ಹರಿಯುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಹೊಸ ಪಥದ ಪ್ರಾರಂಭದ  ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ  ಹಾಗು ಮುಕ್ತಿಯ/ಮೋಕ್ಷದ ಸಂಕೇತವೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು (ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ದೇವರನ್ನುಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ  ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ  ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಜಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಶ್ರೀ  ಮುಕ್ತೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ
ಶ್ರೀ ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವರು
ಸುಖನಾಸಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟು ಹಾಗು ಲಲಾಟ
ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಉಲ್ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಶಾಸನವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, "ಇಸವಿ ೧೧೯೧ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಜಿಯಾರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂತರೊಬ್ಬರು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಮುಕ್ತಿನಾಥಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು  ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಕಠಿಣವಾದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿಯ  ದೇವರನ್ನು ಮುಕ್ತೇಶನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವುದರಿಂದ ಮುಕ್ತೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಸೂಕ್ತವಾದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು."ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಮುಕ್ತೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿಯ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು, ಕಲ್ಲಿದೇವನ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು, ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಶಿವನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹಾಗು ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನವೊಂದನ್ನು (ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಶಿವದೇವನಿಗೆ, ಒಂದನ್ನು ವೀರಭದ್ರಸ್ವಾಮಿಗೆ ಹಾಗು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಚಾಮುಂಡಿ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦ ಅಡಿ  ಎತ್ತರದ ಸ್ತಂಭವು  ನಿಂತಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಸಂತ ಶಿವದೇವರ ಗದ್ದುಗೆಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.  
ಸಂತ ಶಿವದೇವರ ಗದ್ದುಗೆ
ವೀರಭದ್ರಸ್ವಾಮಿ, ಶಿವದೇವ ಹಾಗು ಚಾಮುಂಡಿ ದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು 
ಕಲ್ಲಿದೇವ ಹಾಗು ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಶಿವನ ದೇವಾಲಯಗಳು 
ಮುಕ್ತೇಶ್ವರನ ದೇವಾಲಯವು ದ್ವಿಕೂಟ ದೇವಾಲಯವಾಗಗಿದ್ದು, ಎರಡು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಯುಗದ ಶೈಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಹಾಗು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೇರುಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಜಕಣಾಚಾರಿ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಎರಡೂ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಮುಖಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಹಾಗು ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯದ್ವಾರಗಳ  ಬಾಗಿಲುಗಳ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿಯ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಸುಖನಾಸಿಯ ಬಾಗಿಲ ಚೌಕಟ್ಟು ಸಹ ಬಹಳ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಎದುರು ಮಂಟಪವಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳು ಶಿವನ, ಗಣೇಶನ, ಸರಸ್ವತಿಯ, ಕೃಷ್ಣನ, ಸೂರ್ಯನ, ಹಾಗು ಇತರ ದೇವ ದೇವತೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ರಚನೆಯು ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾದುದು. ಅರ್ಚಕರ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ದೇವಾಲಯದ ಬಾಗಿಲು ದಿನವಿಡೀ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ, ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯುಳ್ಳ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ದೇವಾಲಯದ ಶಿಖರ
ಲೇಖನದ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೀ ರಂಜಿತ್ ಅಡಿಗರವರಿಗೆ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.  
To read this article of "Sri Muktesvara Temple, Chaudayyadanapura" in English, click here.