The Lost Chalukyan Town of Ambali, Bellary

      'Ambali', a small village in Hagaribommanahalli taluk of Bellary district that seemed unusually busy with the harvesting of onions, is home to a very beautiful Chalukyan temple dedicated to Lord Kalleswara (Shiva, Ishvara) built during the 10th century. Ambali is located off the Kottur - Hadagali main road, about 10 km from Kottur towards Hadagali. After travelling a few kilometers from Kottur, we decided to inquire about the directions and realized we were heading away from our destination and had traveled quite far. Hereon, following the right directions we reached Ambali in quite some time. 

The Harvest

Cheerful Posers

       The Kalleswara temple belonging to the Chalukyan era is beautiful and stands tall with pride. The temple is simple in its appearance with fine interiors. The temple facing east consists of a garbagriha, antarala, natya-mantapa and mukha-mantapas on the north, south and east directions respectively.

The Kalleshwara Temple 

Natya-Mantapa

  The garbagriha (sanctum sanctorum) houses a Shivalinga and has an ornate pancha (five) shaka (jamb) door frame decorated with lozenges, creepers, musicians, dancers, birds, lions and elephants. The door jambs have dwarapalakas attended by Rati and Manmatha. The lintel of the garbagriha has a well sculpted Gajalakshmi with elephants on either side. The threshold of the door in front has a decorated moon-stone or semi-circular stone slab (chandrashila).

Lord Kalleshwara 

Garbagriha Door Frame

Lintel Carvings

Decorated Moon-stone

       The antarala door way is intriguing with lozenge flower decorated perforated screens. The door jambs have sculptures of dwarapalakas. The lintel of the antarala (sukhanasi/vestibule) has a beautiful carving of Nataraja (dancing shiva) who is watched by goddess Parvati and attendants who include Lords Vishnu and his consort Lakshmi along with Lord Brahma and Goddess Saraswati, and the ashtadikpalakas (guardians of the eight cardinal directions) mounted on their respective vahanas (vehicles/mounts) on either sides. This depiction ends with stylized makaras (crocodile with florid tail) at the ends of the lintel. The exterior walls of the sanctum houses mouldings or friezes consisting of a miniature lions (simha), elephants and makaras with strings of pearl tassels in combination. There are three finely carved miniature shikaras on the three walls of the Garbagriha. The moulded adisthana (basement or plinth) has indentations up to the walls which resolve into manch-bandha pattern whose projections carry niches. These are treated with dravida turrets raised on slender pilasters. The turrets (vertical projecting towers) are crowned with kirtimukha (glory-faced) makara torana. The shikaras above garbagriha is comparatively plain and of Dravidian style.

Makara Frieze 

 The natya-mantapa situated at the center has four lathe pillars with sculpted bases similar to the ones in many other Chalukyan temples. The mukha-mantapas have a Jagati (platform/stone bench) on which are present a set of pillars circular in shape and are lathe turned while the others set on ground along its periphery have dissimilar distinct shapes and are skillfully executed. The ceiling of the mantapa has a lotus motif.

The Dravidian Shikara 

Miniature Shikara

Pillars of Mukha-Mantapa

This temple comes alive and is very well maintained. There is a lady care taker appointed by the ASI who does her job wholeheartedly and it definitely shows off. The garden surrounding this temple gives an increased aesthetic value of the environs. The locals take pride in the beauty and history of this temple.     

ASI Information Board 

References :
1. ASI
2. Temples of Karnataka - Book by KM Suresh 

Sri Kalleshwara Temple, Bethuru, Davanagere

Sri Kalleshwara Swamy Temple, Bethuru

Having read about a beautiful Kalleshwara temple probably built by the Cholas in the district of Davanagere, it was always in the back of our minds to visit this interesting temple. There are quite a few temples in this region and Northern Karnataka built by the Cholas in the post Badami Chalukyan era. Earlier this year, we got a chance to visit Sri Basaveshwara temple at Hallur of Bagalkot district, also built by the Cholas around 8th century. Thus, it was quite intriguing to explore more Chola temples in the heartland of Karnataka, which otherwise is dominated by the Art and Architecture of the Hoysalas and Chalukyas. Bethuru is a small village lost in oblivion, and the was evident as many of my local friends were totally ignorant and uninformed of its location and whereabouts. Though this village popped up on the google map, we were surprised that the locals were unaware of its existence owing to its close proximity to Davanagere.

Sri Kalleshwara Swamy Temple

Front View of the Temple

We reached the village of Bethuru which is located at a distance of about 4 km without much difficulty and found the temple quite easily. However, we were displeased to witness such a beautiful temple in a sheer state of neglect, without any care or maintenance. While we were moving around, a person came by and introduced himself as the caretaker of Sri Kalleshwara temple, though an unofficial one. He visits the temple daily to do the necessary cleaning of the temple and decks up the god here with the flowers he collects. Though there are no daily pujas/rituals being performed here, he tries his best to keep the temple alive by lighting deepas (lamps) everyday. He shares his personal experience about how doctors gave up hope on his survival due to his chronic diabetic condition and that he would survive only for a few days. But ever since he started visiting this temple daily, he has only felt better, without facing any major health issues. He went on to explain that nobody in the village is interested in the upbringing of the temple and its maintenance, and whatever little money was raised to restore the temple was taken off by a few greedy people who ran away from the village and never returned. A lot of snakes happen to visit this temple regularly and embrace the Shiva Linga here, with one such incident having occurred recently during the Dasara festival. He showed us the remains of the shed skin of a snake inside the temple as a proof. He has carefully preserved it and shows it off to visitors with pride.

Snake Skin

Lord Kalleshwara

Goddess Saraswathi

This temple was built either by Rashtrakutas or Nolambas between the 8th and 9th centuries. Later between 11th -13th  century, this temple under went a few additions/renovation under the Kalyana Chalukyas/ Uchangi Pandyas/ Hoysalas. Many hero-stones found here which are now kept near the temple belong to these dynasties. The most pleasing sight here is that of a beautiful carving on the ceiling panel of 'Gajasura Samara/ Gajasurasamhara' (depiction of Lord Shiva slaying the elephant demon Gajasura) in the central portion, surrounded by the Ashtadikapalas. The temple is dedicated to Lord Shiva in the form of a Linga, with murtis of goddesses Saraswathi and Sapthamatrikas and Lord Subramanya kept in the Navaranga of the temple. The Shikara of the temple is a perfect example of early Cholan architecture. This temple definitely needs and deserves more care and maintenance in order to be preserved for future generations.

Lord Gajasurasamhara Murti

 Lord Ishana and Parvathi Riding on Bull  (the Guardian of the North East Direction)

Hero-Stones

The Typical Rashtrakuta Shikara

How to reach Bethuru: From Davanagere, take the road to Jagalur and travel for about 4 km to reach Bethuru.
Accommodation: Owing to its close proximity to Davanagere, accommodation is not very difficult, with one having a wide range of options suiting all budgets. Our preferred place for stay here was Hotel Anand Residency, situated besides the KSRTC bus stand.
Places to visit nearby: Anekonda, Harihara, Bagali, Unchangidurga, Unchangipura, Kanakuppa, Bankapura, Haveri, Ranebennur and many such.

References:
1. Puratattva

Related Posts:
1. Top 100 Lesser Known Temples of Karnataka
2. Chola Temples of Vagata
3. Chola Temples of Binnamangala

ಡಂಬಳದ ಗುಡಿಗಳು

ಡಂಬಳ, ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಂಡರಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ. ಇಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಬಸಪ್ಪ ಗುಡಿಯು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಹೆಮ್ಮಯ ಪ್ರತೀಕವೆಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಲ್ಲಿ ಡಂಬಳದ ದೊಡ್ಡಬಸಪ್ಪನ ಗುಡಿಯೂ ಒಂದು. ಡಂಬಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಗುಡಿ, ಜಪದ ಬಾವಿ, ಕಲ್ಲೇಶ್ವರನ ಗುಡಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಡಂಬಳದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕುರುಹುಗಳು ಸಿಗುತ್ತದೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಣೇಶನ ಗುಡಿಯು ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜೈನರ ಬಸದಿ ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರಗಳು ಇದ್ದವು ಎಂಬುವುದಕ್ಕೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುರುಹುಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವತ್ತಿಗೆ ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿದೆ. ಇದು ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸರ್ವ ಧರ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಡಂಬಳವು ಧರ್ಮವೊಲ ಹಾಗೂ  ಧರ್ಮಾಪುರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ದೊಡ್ಡ ಬಸಪ್ಪನ ಗುಡಿ, ಡಂಬಳ

 ದೊಡ್ಡ ಬಸಪ್ಪನ ಗುಡಿಯು ತನ್ನ ಮೂಲ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಡಿಯಿಂದ ಮುಡಿಯವರಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಉದಾಹರಣೆ. ಹೆನ್ರಿ ಕೋಸೆನ್ಸ್ರವರು ಈ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅಂತರಾಳ, ನವರಂಗ, ಮುಖಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ನಂದಿಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶೈಲಿಯ ಅಚ್ಚು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಬಾವಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ವಯಂಭು ಈಶ್ವರನ ಗುಡಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ನಂದಿಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೊಡ್ಡ ನಂದಿಯ ಮೂರ್ತಿಯಿಂದಾಗಿಯೇ ಈಗ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ದೂಡ ಬಸಪ್ಪನ ಗುಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕಾಲ ಸುಮಾರು ೧೧ನೇಯ ಶತಮಾನ ಹಾಗು ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜಾ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ VI ರ ರಾಣಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ಆಳ್ವಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. 

ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಶಿಖರ

ದೊಡ್ಡ ಬಸ್ಸಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕ ಬಸ್ಸಪ್ಪನ ಮೂರ್ತಿಗಳು

ಬಾಗಿಲವಾಡದ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪ

ಬಾಗಿಲವಾಡದ ಏಳು ಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ  ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಕೆತ್ತನೆಗಳು

ಸ್ವಯಂಭು ಈಶ್ವರನ ಲಿಂಗ

ನೃತ್ಯಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭಕ್ತರ  ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪ

ಚಿಕ್ಕ ಬಾವಿ

ದೊಡ್ಡ ಬಸಪ್ಪನಗುಡಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸೋಮೇಶ್ವರಗುಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಈ ಗುಡಿಯನು ಮೈಲಬೇಶ್ವರನ ಗುಡಿ ಎಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಗುಡಿಯನ್ನು ಚಾಲುಕ್ಯ ದೊರೆ ಸೋಮೇಶ್ವರ I ರವರ ರಾಣಿಯಾದ ಮೈಲಾದೇವಿಯ ನೆನಪಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಗುಡಿ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು. ಈ ಗುಡಿಯ ಗರ್ಭಗೃಹ ಚೌಕಾಕಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಂತರಾಳ, ತೆರೆದ ಸಭಾಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಮುಖಮಂಟಪವನ್ನು  ಹೊಂದಿದೆ. ಇವೆರಡು ಗುಡಿಗಳು ಊರಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹಳೇಕೋಟೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಕೆರೆಯಿದೆ, ಈ ಕೆರೆಯನ್ನು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಗೋಣಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೆರೆಯ ಏರಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದ ತೂಬನ್ನು ಈಗಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಸುತ್ತಲೂ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ಶ್ರೀ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಗುಡಿ

ಗೋಣಸಮುದ್ರ ಕೆರೆ 

ಡಂಬಳದ ಕೋಟೆ

ಅಲ್ಲಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರನ ಗುಡಿ ಇದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಪುನರ್ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗುಡಿ ಗರ್ಭಗೃಹ, ಅಂತರಾಳ ಹಾಗೂ ನವರಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಗುಡಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಬಾವಿ ಇದೆ, ಈ ಬಾವಿಯನ್ನು ಜಪದ ಬಾವಿಯೆಂದು ಕರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು ಭೂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಬಾವಿಯ ಸುತ್ತು ೧೫ ಚಿಕ್ಕ ಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ  ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಕೂತು ಜಪ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಈ ಬಾವಿಯ ನೋಟವು ಅತೀ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ತುಂಬ ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಡಂಬಳವು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಲಾಕೃತಿಗೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ಗುಡಿ

ಜಪದ ಬಾವಿ

ಈ ಲೇಖನದ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೀ ರಂಜಿತ್ ಅಡಿಗ ರವರಿಗೆ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. 

ಉಲೇಖನ ಪಟ್ಟಿ:
೧.  ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್
೨.  ಕರ್ನಾಟಕ ದೇವಾಲಯ ಕೋಶ - ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆ

ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು:
೧. ಶ್ರೀ  ಮುಕ್ತೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಚೌಡಯ್ಯದಾನಪುರ
೨. ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಾಲಯಗಳು  
೩. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಟೆಗಳು